Lichaamsbewustzijn
Luisteren naar de signalen die uw lichaam geeft
Veel lichamelijke klachten ontstaan niet alleen door een blessure of overbelasting van spieren en gewrichten. Ook de manier waarop ons zenuwstelsel reageert op spanning, veiligheid, inspanning en herstel speelt een belangrijke rol. Het autonome zenuwstelsel regelt deze processen grotendeels automatisch, zonder dat we er bewust over hoeven na te denken. Het autonome zenuwstelsel bestaat uit verschillende systemen die ons helpen om ons aan te passen aan wat er op dat moment nodig is.
Het activerende systeem: klaar voor actie
Wanneer we stress ervaren of een uitdaging tegenkomen, wordt het sympathische zenuwstelsel actiever. Dit systeem bereidt het lichaam voor op actie. De hartslag stijgt, de ademhaling versnelt, spieren spannen zich aan en de aandacht richt zich op mogelijke bedreigingen. Dit is een gezonde reactie die ons helpt om te presteren en te reageren op situaties. Wanneer deze toestand echter langdurig aanwezig blijft, kunnen klachten ontstaan zoals:
- Nek- en schouderpijn
- Hoofdpijn
- Kaakklemmen
- Vermoeidheid
- Hyperventilatieklachten
- Concentratieproblemen
- Een gevoel van voortdurende onrust
Het herstelsysteem: rust en herstel
Het parasympathische zenuwstelsel zorgt juist voor herstel, ontspanning en herstel van energie. Hartslag en ademhaling hebben de mogelijkheid te vertragen, de spijsvertering wordt actiever en spieren kunnen ontspannen. Wanneer dit systeem goed functioneert, voelen mensen zich vaak kalmer, energieker en beter in staat om lichamelijke signalen waar te nemen.
Bescherming door terugtrekken of 'uitgaan'
Soms kan het zenuwstelsel reageren door juist energie te besparen of zich terug te trekken. Mensen kunnen zich dan leeg, vermoeid, afgevlakt of afgesloten voelen. Dit is eveneens een automatische beschermingsreactie van het lichaam. Klachten die hierbij kunnen voorkomen zijn onder andere: Extreme vermoeidheid, duizeligheid, weinig energie, concentratieproblemen, of een gevoel van afstand tot het lichaam of de omgeving.
Wat heeft fysiotherapie hiermee te maken?
In de fysiotherapie kijken we niet alleen naar de plaats van de klacht, maar ook naar de manier waarop het lichaam als geheel reageert op belasting, spanning en herstel. Veel mensen merken pas achteraf dat hun lichaam al langere tijd signalen gaf. Denk aan gespannen schouders, een oppervlakkige ademhaling, vermoeidheid, onrust of moeite met ontspannen. Door meer lichaamsbewustzijn te ontwikkelen, leert u deze signalen eerder herkennen.
Lichaamsbewustzijn als onderdeel van herstel
Lichaamsbewustzijn betekent dat u leert opmerken wat er in uw lichaam gebeurt, zonder dit direct te hoeven veranderen. Hoe voelt uw ademhaling? Waar houdt u spanning vast? Wat gebeurt er wanneer u zich haast, zorgen maakt of juist ontspant?
Door deze signalen beter te leren herkennen, ontstaat meer inzicht in de factoren die klachten beïnvloeden. Hierdoor wordt het mogelijk om eerder bij te sturen en een betere balans te vinden tussen belasting en herstel. Tijdens de behandeling kunnen oefeningen worden ingezet die gericht zijn op aandacht, ademhaling, houding, beweging en het waarnemen van lichamalijke signalen. Het doel is niet alleen het verminderen van klachten, maar ook het vergroten van inzicht in hoe uw lichaam reageert op dagelijkse situaties.
Ons lichaam reageert voortdurend op wat we meemaken. Soms uit zich dat in ontspanning en veerkracht, soms in spanning, vermoeidheid of pijn. Door deze signalen beter te leren begrijpen, ontstaat meer grip op klachten en kan herstel worden ondersteund vanuit zowel het lichaam als het zenuwstelsel.
Voorbeeld oefening
Deze oefening helpt u om bewust te worden van de relatie tussen houding, spierspanning en de signalen die uw lichaam afgeeft. U leert opmerken hoe een kleine verandering in bewegen invloed kan hebben op uw hele systeem.
Uitvoering:Loop eerst gedurende ongeveer één minuut op uw tenen. Doe dit rustig en zonder haast. U hoeft nergens op te letten behalve op wat u ervaart. Wees nieuwsgierig naar wat zich aandient.
- Hoe voelt mijn ademhaling?
- Wat gebeurt er met mijn kuiten?
- Hoe voelen mijn bovenbenen?
- Merk ik spanning in mijn buik?
- Wat doen mijn schouders?
- Verandert mijn tempo?
- Voel ik mij gejaagder of juist alerter?
- Hoeveel inspanning kost deze manier van lopen?
Stop daarna even en neem een moment om de ervaringen op te merken. Ga vervolgens weer normaal lopen, waarbij u de hele voet gebruikt en bewust contact maakt met de grond. Laat uw gewicht rustig van hiel naar voorvoet rollen. Loop opnieuw ongeveer één minuut en onderzoek:
- Wat verandert er in mijn ademhaling?
- Voelen mijn benen anders?
- Hoeveel moeite kost het lopen nu?
- Voel ik meer stabiliteit of steun vanuit de grond?
- Verandert mijn gevoel van rust of ontspanning?
- Merk ik verschil in mijn schouders, nek of gezicht?
Wat kunt u ontdekken?
Lopen op de tenen vraagt voortdurend om aanspanning van verschillende spiergroepen. Het lichaam wordt als het ware voorbereid op actie. Sommige mensen merken dat hun ademhaling iets hoger wordt, spieren harder moeten werken en dat er meer alertheid ontstaat. De reactie in het lichaam verschilt van persoon tot persoon.
Wanneer u daarna weer op de hele voet loopt, ontstaat vaak meer steun vanuit de ondergrond. Het lichaam hoeft minder hard te werken om het evenwicht te bewaren. Hierdoor kan de ademhaling vrijer worden en neemt de spierspanning soms vanzelf af.
Merk nu eens op hoe het is om aan ‘op de tenen te lopen’ te denken zonder het te doen. Figuurlijk ‘op de tenen lopen’.
Achtergrond
Door bewust aandacht te geven aan deze signalen ontstaat meer lichaamsbewustzijn. U leert herkennen hoe spanning zich opbouwt en hoe het lichaam reageert op verschillende houdingen en bewegingspatronen. Het doel van deze oefening is niet om goed of fout te bewegen, maar om nieuwsgierig te onderzoeken wat uw lichaam u vertelt. Een mooie vervolgvraag na deze oefening is: “Herken ik deze manier van aanspannen ook in het dagelijks leven?” Veel mensen ontdekken dan dat ze bij stress, haast of pijn ongemerkt net zo’n “tenenhouding” aannemen: altijd een beetje klaar om in actie te komen, zonder volledig te steunen op de grond. Dat inzicht vormt vaak een brug naar het herkennen van patronen in het autonome zenuwstelsel.
Bij Fysiotherapie Oudegracht helpen we u om deze signalen beter te herkennen en te begrijpen zodat duidelijk wordt waarom klachten ontstaan of blijven bestaan.